Finans

Dünya ticaretinin en kritik “boğum noktalarından” biri olan Hürmüz Boğazı, bugünlerde İran ile yaşanan gerilimler nedeniyle yeniden bir ekonomik silah haline gelmiş durumda. Peki, bu dar su yolu neden bu kadar vazgeçilmez?

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından açıklanan 2025 Aralık ayı verileri, ekonomi dünyasının masasına kritik bir tablo bıraktı: Özel sektörün yurt dışından sağladığı toplam kredi borcu 173,3 milyar dolara ulaştı. Ancak bu rakamın sadece bir borç artışı olmadığını, satır aralarında yatan derin bir “finansal ayrışmayı” temsil ettiğini görüyoruz.

Tarih, bazen en büyük hamlelerini sessizce yapar. 1985 yılında New York’taki Plaza Otel’de alınan bir karar, o dönemin yükselen gücü Japonya’yı 40 yıllık bir duraklamaya hapseden süreci başlatmıştı. O gün bir araya gelen Amerika, Japonya, Almanya, Fransa, İngiltere aldıkları kararla Japonya’nın hegemonyasına son veriyorlardır.  Bugün, 2026’nın ilk çeyreğinde Yuan’ın Dolar karşısındaki %5,5’lik sessiz yükselişi, akıllara tek bir soruyu getiriyor: Yeni bir Plaza Anlaşması mı kurgulanıyor?

Ekonomi tarihinin tozlu rafları, emtia fiyatlarının on yıllarca uyuyup sonra aniden devleştiği “süper döngülerle” doludur. Bugün, 2026 yılının başındayken; ons altının 31 Aralık 2025’ten bu yana sadece bir ayda %20 değer kazandığına, gümüşün ise %55’lik bir ralliyle 110 dolar sınırını aşarak tarih yazdığına şahitlik ediyoruz. Peki, bu yükseliş sadece geçici bir heyecan mı, yoksa yeni bir süper döngünün şafağında mıyız? Biraz daha geriye gidersek; Son 6 aydır Altın ve Gümüş fiyatları tarihi zirveler yapmaktadır.

Son dönemde ekonomi çevrelerinde sıkça dile getirilen iki ana sorun var: Vergi sistemimizdeki çarpıklık ve sanayi sektöründeki kan kaybı. Bu iki mesele, Türkiye ekonomisinin geleceği açısından derin ve endişe verici etkiler yaratma potansiyeline sahip. Türkiye’de vergi gelirleri içinde dolaylı vergilerin payı oldukça yüksek. Dolaylı vergiler, mal ve hizmet tüketimine bağlı vergilerdir (örneğin KDV, ÖTV). Dolaysız vergiler ise gelir, kurum kazancı, mülkiyet üzerinden alınan vergilerdir.

Altın fiyatları, son yükseliş ivmesiyle birlikte, geçmişteki büyük rallilere benzer bir formasyon sergilemektedir. Şu anki dönemin de yaklaşık olarak 9. haftaya girmiş olması, geçmişteki döngülerle bir benzerlik taşımaktadır.

Son yıllarda küresel finans sahnesini derinden etkileyen ve adeta bir satranç oyununa dönüşen gelişmelerin merkezinde, Çin’in Dijital RMB’si (e-CNY) yer alıyor. Bu, sadece bir teknolojik yenilik değil, aynı zamanda uluslararası para sisteminde ABD dolarının geleneksel hegemonyasına meydan okuyan, jeopolitik sonuçları ağır basan stratejik bir hamledir.

Türkiye’nin AB ortalaması, İsviçre ve hatta Bulgaristan gibi ülkelere göre medyan gelirde bu denli geride kalmasının ardında birden fazla, karmaşık ve yapısal neden yatmaktadır. Avrupa’da medyan (eşdeğerlinmiş) kullanılabilir hanehalkı geliri ile Türkiye’nin medyan geliri arasındaki farkı konuşurken önce hangi ölçütün kullanıldığı çok önemli. Satır başı: uluslararası karşılaştırmalarda PPS (purchasing power standard / alım gücü standardı) ile düzeltilmiş, medyan eşdeğerlinmiş kullanılabilir gelir kullanılır; bu, fiyat seviyelerini ve hanehalkı büyüklüğünü hesaba katarak daha sağlıklı kıyas sağlar.

ABD Merkez Bankası (Fed)’nın faiz indirimi her zaman sade bir karar değildir; küresel finans dengelerini, para akımlarını ve piyasa beklentilerini birlikte etkileyen bir dönemeçtir. Eylül FED toplantıları her zaman önemli olmuştur ve ciddi etkileri olur. Bu gelişmeler Türkiye gibi gelişen ekonomiler için bu tür kararlar hem fırsat hem risk yaratır. Şu anki ortamda, Fed’in faiz indirimi ne demek olabilir, bu neye işaret ediyor, yatırımcı nasıl pozisyon almalı ve Türkiye nasıl etkilenir; gelin birlikte bakalım.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) eylül toplantısında politika faizini 250 baz puan düşürerek %40,5’e çekti. Bu adım, yaz başından bu yana başlayan faiz indirim sürecinin devamı niteliğinde. Karar, piyasalarda hem rahatlama hem de soru işaretleri yarattı. Zira enflasyon hâlâ %30’ların üzerinde ve kurdaki oynaklık sürüyor.